Strona domowa Sołectwa Gałdowo
 

700 lat Gałdowa. Kalendarium.

Dnia 2012-05-22 18:58:10

Szanowni Mieszkańcy.

W bieżącym - 2012 roku - mija 700 rocznica istnienia naszej wsi. Tak przynajmniej wynika z przywileju lokacyjnego wydanego przez kapitułę biskupa Pomezanii w 1312 r.

To już 700 lat, od kiedy zasadźca Johann (Jan) założył w 1312 r. na prawie chełmińskim wieś Goldau, której obszar wynosił 74 łany (1250 ha) gruntów oraz lasy. Mniej więcej taki obszar pozostał do dziś. Również w tym roku uwłaszczono erygowaną wówczas parafię.

Prawo chełmińskie dawało duże korzyści i zapewniało wiele swobód (mniejsze obciążenie wojskowe i większe prawa dziedziczenia), toteż było na początku narzędziem ściągnięcia osadników niemieckich na tereny zakonu krzyżackiego.

Granicę średniowiecznego Gałdowa z Jędrychowem wyznaczał głaz wyglądem przypominający postać ludzką. Figura została wykonana z zabarwionego na czerwono granitu i datowana jest na X-XII wiek. Znana jest jako Baba lub Mnich z Gałdowa.

Różne potem były koleje naszej wsi i jej mieszkańców.

1. W 1355 roku wójt kapituły pomezańskiej Nikolaus Kusche potwierdził prawa wsi, stawiając wobec proboszcza Bertolda warunek utrzymania we właściwym stanie kościoła.
2. 19 maja 1377 roku nastąpiło odnowienie przywileju lokacyjnego.
3. 29 maja 1401 roku – kolejne odnowionego przywileju lokacyjnego.
4. Najprawdopodobniej w 1414 roku, podczas wojny polsko – krzyżackiej, drewnianą świątynię strawił pożar. Armia Jagiełły obchodziła się z ludnością i majątkiem bardzo surowo, stosując taktykę "spalonej ziemi”.
5. Niedługo po tym, na początku XV wieku, wybudowano nowy kościół. W dobie reformacji parafia nie była obsadzona.
6. Po roku 1525 książę Prus Albrecht Hohenzollern nadał wsie Gałdowo, Łęgowo, Jędrychowo i Trupel wraz z 29 innymi wioskami wchodzącymi w skład dóbr szymbarskich biskupowi Erhardtowi von Quies. Po śmierci biskupa całość dóbr otrzymał biskup Sambii Georg Von Polentz. Od tego czasu aż do początku 1821 r. chłopi gałdowscy byli lennymi poddanymi właścicieli dóbr, zobowiązanymi do prac pańszczyźnianych.
7. Po sekularyzacji w Gałdowie obsadzono luterańskiego predykanta (kaznodzieję).
8. 28 kwietnia 1550 r. zmarł Georg von Polentz, przekazując starostwo i posiadane ziemie synowi Teofilowi, który dokonał podziału dóbr na 4 klucze: bałoszycki, kamieniecki, łęgowski i szymbarski, zapisując je swoim synom. (Gałdowo weszło najprawdopodobniej w skład klucza dóbr Łęgowo - pod władanie Aleksandra).
9. W 1603 roku w nowo wzniesionym kościele posługę w gminie luterańskiej powierzono polskiemu diakonowi Janowi Guth, pochodzącemu z Grudziądza, jednocześnie włączając wspólnotę do parafii w Łęgowie.
10. W XVII wieku Baltazar von Brunneck ożenił się z Heleną von Schlubhut z Gałdowa, która majątek bałoszycki wniosła do tego małżeństwa.1 ok.1670 ??.(w 1679 urodziło się ich dziecko)
11. W 1672 r. z wiązanych bali dębowych, których dostarczył właściciel dóbr gałdowskich, wzniesiono nowy kościół.
12. W 1701-1702 roku kościół został przebudowany, w 1704 rozebrano starą wieżę, .
13. W 1706 r. w Gałdowie oskarżono o czary dwie kobiety. „Cała wieś, składająca się z wolnych chełmińskich chłopów, przyszła do Wolfa von der Gröben, właściciela wsi???, z informacją o tej sprawie i prosiła, aby przeprowadzić postępowanie sądowe. On przekazał sprawę do sądu w Prabutach, skąd otrzymał wyrok i akta. To wszystko z kolei przekazał Wydziałowi Prawa Uniwersytetu w Królewcu i otrzymał odpowiedź, że obie oskarżone kobiety trzeba zacząć torturować. Po tym, jak obie wytrzymały tortury, natychmiast zostały uwolnione i wypuszczone z więzienia. Gröben oświadczył im jednak, że nie chce w swojej wsi takich osób i powinny się z niej wynieść, dokąd tylko chcą, ponieważ od sąsiadów (których było 20) nie mogły się spodziewać niczego dobrego, tylko ciągłych przykrości. Obie kobiety postanowiły dobrowolnie opuścić wieś”.2
14. Najprawdopodobniej w roku 1726 Michał Wittwerck, przedstawiciel słynnego gdańskiego rodu ludwisarskiego, wykonał na zlecenie Sebastiana von Gröbena, starosty dzielnicy pruskiej?, kapitan Rastenburga (Kętrzyna??), właściciela posiadłości ziemskich: Goldau (Gałdowo), Bialky i Tolksdorf (Tołkiny?) dzwon dla gałdowskiego kościoła. Drugi – mały i prosty dzwon z kościoła w Gałdowie nosił napis "Alexander von Polentz 1603”.
15. Po reformie z 1821 r. chłopi gałdowscy zostali zwolnieni z prac pańszczyźnianych i feudalnego poddaństwa, płacili jednak czynsz mieszkającemu w Insterburgu (Prusy Wschodnie) grafowi Livoniusowi, który kupił majątek gałdowski od Polentzów.
16. a w 1864 r. dobudowano masywną, czwórgraniastą dzwonnicę z czerwonej cegły. Nielicznych katolików dołączono wtedy do parafii w Szwarcenowie.
17. W połowie XIX w. figura gałdowskiego Mnicha została wywieziona do Westpreussisches ProvinzialMuseum w Gdańsku i ustawiona przed ówczesną siedzibą muzeum na terenie klasztoru Franciszkanów.
18. W roku 1914, po śmierci ostatniego Livoniusa (Eugona), dobra Gałdowo odziedziczył jego wnuk Edelman.
19. W roku 1918 mieszkańcy ufundowali pomnik ku czci gałdowian poległych i zaginionych na frontach I wojny światowej. Jest to ogromny, około 3 metrowy głaz znaleziony na granicy pól Ericha Kornbluma. Widniał na nim napis: „Kamieniu dumnie sterczący, stój tu, jako nieugięte świadectwo dla przyszłych czasów”..
20. W roku 1919 majątek kupił Max Schmidt.
21. W roku 1921, w setną rocznicę istnienia wolnej chłopskiej gminy, mieszkańcy ufundowali kamienny pomnik w postaci dużego głazu narzutowego i kazali wyryć napis: „Na stulecie powstania wolnej chłopskiej gminy Gałdowo”.
22. W 1922 roku w Gałdowie założona zostaje straż pożarna.
23. W roku 1928 Gałdowo i 300 ha gruntów nabył Eugen Kruger, reszta gruntów w ilości 1.260 ha została rozparcelowana i zasiedlona.
24. Po II wojnie światowej kościół w Gałdowie został poświęcony p.w. Świętego Wojciecha. Regularną posług pełnił ksiądz z Ząbrowa.
25. Naukę w Szkole Podstawowej w Gałdowie dzieci rozpoczęły 15 października 1945 r. Początkowo lekcje odbywały się w odległości 1,5 km od wsi, w mieszkaniu prywatnym organizatorki i kierowniczki szkoły - Jadwigi Oryl.
26. W lutym 1946 roku szkołę przeniesiono do wsi, do budynku Spółdzielni Związku Samopomocy Chłopskiej. Wtedy też została zorganizowana klasa piąta. W pięciu oddziałach uczyło się 86 uczniów. 15 października 1946 roku szkole przydzielono drugiego nauczyciela, gdyż liczba uczniów wzrosła do 106. W lutym 1947 roku zatrudniono trzeciego, a 1 września 1948 roku – czwartego
27. 1 września 1949 roku stanowisko kierownika szkoły objął Czesław Lendzionowski, który 1 listopada 1949 roku wraz z mieszkańcami Gałdowa rozpoczął odbudowę spalonej szkoły. Otwarto ją 25 listopada 1951 roku. Szkoła liczyła wtedy 175 uczniów, kształcących się w klasach I – VII. Pracowało w niej 6 nauczycieli.
28. W poczuciu troski o kościół w 1955 r. mieszkańcy otynkowali ściany, wymieniono dach na eternitowy, wnętrze wyłożono drewnianą boazerią.
29. 6 czerwca 1950 r., powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Gałdowie, a inicjatorem jej założenia był Antoni Kujawski, popierany przez Zygmunta Bednarskiego – przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w Jędrychowie, na terenie której położone było Gałdowo. W skład pierwszej ochotniczej drużyny wchodzili: Bądkowski Tadeusz, Bilicki Henryk. Czarnowski Stefan, Dankowski Józef, Kowalski Eugieniusz, Machciński Jan, Michałkiewicz Henryk, Pesta Bolesław (syn Jana), Szybowski Ryszard, Zieliński Jan.
30. W roku 1964 przy jednostce OSP powstała Drużyna Młodzieżowej Straży Pożarnej. Tworzyli ją: Borek Zygmunt, Kujawski Grzegorz, Pesta Bolesław. Ich dowódcą został Wiśniewski Jerzy.
31. Lata 70 i 80 to czas stagnacji. Brak środków finansowych i kryzys gospodarczy nie pozwalały na inwestycje, ale za to strażacy organizowali zabawy wiejski, na których bawili się i młodzi i starsi.
32. W latach sześćdziesiątych naszego wieku Babę z Gałdowa należącą do świętych kamieni przeniesiono do Muzeum Archeologicznego i ustawiono od strony Motławy, gdzie w towarzystwie baby z Mózgowa, Nipkowia-Susza, Susza-Bronowa stoi do dziś.
33. W 1962 roku biskup warmiński kościół w Gałdowie jako filię do reerygowanej ząbrowskiej parafii.
34. 14 listopada 1965 roku powstał Społeczny Komitet Budowy Szkoły w Gałdowie, który doprowadził do tego, że już 6 października 1968 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowej szkoły. 4 lata później uroczyście otwarto pierwszą w gminie salę gimnastyczną wybudowaną przez społeczeństwo Gałdowa w czynie społecznym
35. 27 października 1980 roku rozpoczęto prace związane z nadaniem szkole imienia majora Henryka Dobrzańskiego - „Hubala”. 30 marca 1981 roku uczniowie, ich rodzice i nauczyciele po raz pierwszy spotkali się z panem Józefem Alickim (żołnierzem majora „Hubala”) oraz z panią Franciszką Tkaczyk, u której major przebywał w czasie wojny. Nawiązano kontakt z Zakładem Haftów Artystycznych w Starogardzie Gdańskim, który 13 sierpnia 1981 roku dostarczył do szkoły sztandar z wizerunkiem patrona i wyhaftowaną pełną nazwą szkoły. Wtedy to Komitet Rodzicielski rozpoczął prace przy urządzaniu Izby Pamięci Narodowej i Tradycji Szkoły. 19 kwietnia 1982 roku odbyło się uroczyste nadanie szkole imienia i wręczenie sztandaru. Od tego momentu dzień 30 kwietnia (dzień śmierci majora Henryka Dobrzńskiego – „Hubala” ) stał się Świętem Szkoły.
36. W 2004 roku zakrystia zyskała nowe oblicze, wieżę kościelną pokryto gontem, wymieniono dach na blachodachówkę.
37. W roku 2005 cementowa podłoga wyłożona została płytkami, a w 2007 r. zbito tynki, naprawiono i zakonserwowano przedwojenną drewnianą konstrukcję i kościół prawie że wrócił do poprzedniego wyglądu.
38. W 2008 r. wykonane zostało ogrodzenie z czerwonej cegły i drewna, a wokół położono polbruk. W tym samym czasie przesunięto figurkę i odnowiono jej wygląd.
39. Rok 2008 zaznaczył się tym, że szeregi straży zasiliły kobiety – powstała żeńska drużyna, w której skład weszły: Czubińska Anna, Borek Beata, Rodak Joanna, Wójtowicz Alina, Olejnik Paulina, Borek Teresa, Olejnik Zofia, Niedziałkowska Agnieszka, Jabłońska Elżbieta, Jaworska Małgorzata.

Szanowni Mieszkańcy.

W bieżącym - 2012 roku - mija 700 rocznica istnienia naszej wsi. Tak przynajmniej wynika z przywileju lokacyjnego wydanego przez kapitułę biskupa Pomezanii w 1312 r.

To już 700 lat, od kiedy zasadźca Johann (Jan) założył w 1312 r. na prawie chełmińskim wieś Goldau, której obszar wynosił 74 łany (1250 ha) gruntów oraz lasy. Mniej więcej taki obszar pozostał do dziś. Również w tym roku uwłaszczono erygowaną wówczas parafię.

Prawo chełmińskie dawało duże korzyści i zapewniało wiele swobód (mniejsze obciążenie wojskowe i większe prawa dziedziczenia), toteż było na początku narzędziem ściągnięcia osadników niemieckich na tereny zakonu krzyżackiego.

Granicę średniowiecznego Gałdowa z Jędrychowem wyznaczał głaz wyglądem przypominający postać ludzką. Figura została wykonana z zabarwionego na czerwono granitu i datowana jest na X-XII wiek. Znana jest jako Baba lub Mnich z Gałdowa.

Różne potem były koleje naszej wsi i jej mieszkańców.

1. W 1355 roku wójt kapituły pomezańskiej Nikolaus Kusche potwierdził prawa wsi, stawiając wobec proboszcza Bertolda warunek utrzymania we właściwym stanie kościoła.
2. 19 maja 1377 roku nastąpiło odnowienie przywileju lokacyjnego.
3. 29 maja 1401 roku – kolejne odnowionego przywileju lokacyjnego.
4. Najprawdopodobniej w 1414 roku, podczas wojny polsko – krzyżackiej, drewnianą świątynię strawił pożar. Armia Jagiełły obchodziła się z ludnością i majątkiem bardzo surowo, stosując taktykę "spalonej ziemi”.
5. Niedługo po tym, na początku XV wieku, wybudowano nowy kościół. W dobie reformacji parafia nie była obsadzona.
6. Po roku 1525 książę Prus Albrecht Hohenzollern nadał wsie Gałdowo, Łęgowo, Jędrychowo i Trupel wraz z 29 innymi wioskami wchodzącymi w skład dóbr szymbarskich biskupowi Erhardtowi von Quies. Po śmierci biskupa całość dóbr otrzymał biskup Sambii Georg Von Polentz. Od tego czasu aż do początku 1821 r. chłopi gałdowscy byli lennymi poddanymi właścicieli dóbr, zobowiązanymi do prac pańszczyźnianych.
7. Po sekularyzacji w Gałdowie obsadzono luterańskiego predykanta (kaznodzieję).
8. 28 kwietnia 1550 r. zmarł Georg von Polentz, przekazując starostwo i posiadane ziemie synowi Teofilowi, który dokonał podziału dóbr na 4 klucze: bałoszycki, kamieniecki, łęgowski i szymbarski, zapisując je swoim synom. (Gałdowo weszło najprawdopodobniej w skład klucza dóbr Łęgowo - pod władanie Aleksandra).
9. W 1603 roku w nowo wzniesionym kościele posługę w gminie luterańskiej powierzono polskiemu diakonowi Janowi Guth, pochodzącemu z Grudziądza, jednocześnie włączając wspólnotę do parafii w Łęgowie.
10. W XVII wieku Baltazar von Brunneck ożenił się z Heleną von Schlubhut z Gałdowa, która majątek bałoszycki wniosła do tego małżeństwa.1 ok.1670 ??.(w 1679 urodziło się ich dziecko)
11. W 1672 r. z wiązanych bali dębowych, których dostarczył właściciel dóbr gałdowskich, wzniesiono nowy kościół.
12. W 1701-1702 roku kościół został przebudowany, w 1704 rozebrano starą wieżę, .
13. W 1706 r. w Gałdowie oskarżono o czary dwie kobiety. „Cała wieś, składająca się z wolnych chełmińskich chłopów, przyszła do Wolfa von der Gröben, właściciela wsi???, z informacją o tej sprawie i prosiła, aby przeprowadzić postępowanie sądowe. On przekazał sprawę do sądu w Prabutach, skąd otrzymał wyrok i akta. To wszystko z kolei przekazał Wydziałowi Prawa Uniwersytetu w Królewcu i otrzymał odpowiedź, że obie oskarżone kobiety trzeba zacząć torturować. Po tym, jak obie wytrzymały tortury, natychmiast zostały uwolnione i wypuszczone z więzienia. Gröben oświadczył im jednak, że nie chce w swojej wsi takich osób i powinny się z niej wynieść, dokąd tylko chcą, ponieważ od sąsiadów (których było 20) nie mogły się spodziewać niczego dobrego, tylko ciągłych przykrości. Obie kobiety postanowiły dobrowolnie opuścić wieś”.2
14. Najprawdopodobniej w roku 1726 Michał Wittwerck, przedstawiciel słynnego gdańskiego rodu ludwisarskiego, wykonał na zlecenie Sebastiana von Gröbena, starosty dzielnicy pruskiej?, kapitan Rastenburga (Kętrzyna??), właściciela posiadłości ziemskich: Goldau (Gałdowo), Bialky i Tolksdorf (Tołkiny?) dzwon dla gałdowskiego kościoła. Drugi – mały i prosty dzwon z kościoła w Gałdowie nosił napis "Alexander von Polentz 1603”.
15. Po reformie z 1821 r. chłopi gałdowscy zostali zwolnieni z prac pańszczyźnianych i feudalnego poddaństwa, płacili jednak czynsz mieszkającemu w Insterburgu (Prusy Wschodnie) grafowi Livoniusowi, który kupił majątek gałdowski od Polentzów.
16. a w 1864 r. dobudowano masywną, czwórgraniastą dzwonnicę z czerwonej cegły. Nielicznych katolików dołączono wtedy do parafii w Szwarcenowie.
17. W połowie XIX w. figura gałdowskiego Mnicha została wywieziona do Westpreussisches ProvinzialMuseum w Gdańsku i ustawiona przed ówczesną siedzibą muzeum na terenie klasztoru Franciszkanów.
18. W roku 1914, po śmierci ostatniego Livoniusa (Eugona), dobra Gałdowo odziedziczył jego wnuk Edelman.
19. W roku 1918 mieszkańcy ufundowali pomnik ku czci gałdowian poległych i zaginionych na frontach I wojny światowej. Jest to ogromny, około 3 metrowy głaz znaleziony na granicy pól Ericha Kornbluma. Widniał na nim napis: „Kamieniu dumnie sterczący, stój tu, jako nieugięte świadectwo dla przyszłych czasów”..
20. W roku 1919 majątek kupił Max Schmidt.
21. W roku 1921, w setną rocznicę istnienia wolnej chłopskiej gminy, mieszkańcy ufundowali kamienny pomnik w postaci dużego głazu narzutowego i kazali wyryć napis: „Na stulecie powstania wolnej chłopskiej gminy Gałdowo”.
22. W 1922 roku w Gałdowie założona zostaje straż pożarna.
23. W roku 1928 Gałdowo i 300 ha gruntów nabył Eugen Kruger, reszta gruntów w ilości 1.260 ha została rozparcelowana i zasiedlona.
24. Po II wojnie światowej kościół w Gałdowie został poświęcony p.w. Świętego Wojciecha. Regularną posług pełnił ksiądz z Ząbrowa.
25. Naukę w Szkole Podstawowej w Gałdowie dzieci rozpoczęły 15 października 1945 r. Początkowo lekcje odbywały się w odległości 1,5 km od wsi, w mieszkaniu prywatnym organizatorki i kierowniczki szkoły - Jadwigi Oryl.
26. W lutym 1946 roku szkołę przeniesiono do wsi, do budynku Spółdzielni Związku Samopomocy Chłopskiej. Wtedy też została zorganizowana klasa piąta. W pięciu oddziałach uczyło się 86 uczniów. 15 października 1946 roku szkole przydzielono drugiego nauczyciela, gdyż liczba uczniów wzrosła do 106. W lutym 1947 roku zatrudniono trzeciego, a 1 września 1948 roku – czwartego
27. 1 września 1949 roku stanowisko kierownika szkoły objął Czesław Lendzionowski, który 1 listopada 1949 roku wraz z mieszkańcami Gałdowa rozpoczął odbudowę spalonej szkoły. Otwarto ją 25 listopada 1951 roku. Szkoła liczyła wtedy 175 uczniów, kształcących się w klasach I – VII. Pracowało w niej 6 nauczycieli.
28. W poczuciu troski o kościół w 1955 r. mieszkańcy otynkowali ściany, wymieniono dach na eternitowy, wnętrze wyłożono drewnianą boazerią.
29. 6 czerwca 1950 r., powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Gałdowie, a inicjatorem jej założenia był Antoni Kujawski, popierany przez Zygmunta Bednarskiego – przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w Jędrychowie, na terenie której położone było Gałdowo. W skład pierwszej ochotniczej drużyny wchodzili: Bądkowski Tadeusz, Bilicki Henryk. Czarnowski Stefan, Dankowski Józef, Kowalski Eugieniusz, Machciński Jan, Michałkiewicz Henryk, Pesta Bolesław (syn Jana), Szybowski Ryszard, Zieliński Jan.
30. W roku 1964 przy jednostce OSP powstała Drużyna Młodzieżowej Straży Pożarnej. Tworzyli ją: Borek Zygmunt, Kujawski Grzegorz, Pesta Bolesław. Ich dowódcą został Wiśniewski Jerzy.
31. Lata 70 i 80 to czas stagnacji. Brak środków finansowych i kryzys gospodarczy nie pozwalały na inwestycje, ale za to strażacy organizowali zabawy wiejski, na których bawili się i młodzi i starsi.
32. W latach sześćdziesiątych naszego wieku Babę z Gałdowa należącą do świętych kamieni przeniesiono do Muzeum Archeologicznego i ustawiono od strony Motławy, gdzie w towarzystwie baby z Mózgowa, Nipkowia-Susza, Susza-Bronowa stoi do dziś.
33. W 1962 roku biskup warmiński kościół w Gałdowie jako filię do reerygowanej ząbrowskiej parafii.
34. 14 listopada 1965 roku powstał Społeczny Komitet Budowy Szkoły w Gałdowie, który doprowadził do tego, że już 6 października 1968 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowej szkoły. 4 lata później uroczyście otwarto pierwszą w gminie salę gimnastyczną wybudowaną przez społeczeństwo Gałdowa w czynie społecznym
35. 27 października 1980 roku rozpoczęto prace związane z nadaniem szkole imienia majora Henryka Dobrzańskiego - „Hubala”. 30 marca 1981 roku uczniowie, ich rodzice i nauczyciele po raz pierwszy spotkali się z panem Józefem Alickim (żołnierzem majora „Hubala”) oraz z panią Franciszką Tkaczyk, u której major przebywał w czasie wojny. Nawiązano kontakt z Zakładem Haftów Artystycznych w Starogardzie Gdańskim, który 13 sierpnia 1981 roku dostarczył do szkoły sztandar z wizerunkiem patrona i wyhaftowaną pełną nazwą szkoły. Wtedy to Komitet Rodzicielski rozpoczął prace przy urządzaniu Izby Pamięci Narodowej i Tradycji Szkoły. 19 kwietnia 1982 roku odbyło się uroczyste nadanie szkole imienia i wręczenie sztandaru. Od tego momentu dzień 30 kwietnia (dzień śmierci majora Henryka Dobrzńskiego – „Hubala” ) stał się Świętem Szkoły.
36. W 2004 roku zakrystia zyskała nowe oblicze, wieżę kościelną pokryto gontem, wymieniono dach na blachodachówkę.
37. W roku 2005 cementowa podłoga wyłożona została płytkami, a w 2007 r. zbito tynki, naprawiono i zakonserwowano przedwojenną drewnianą konstrukcję i kościół prawie że wrócił do poprzedniego wyglądu.
38. W 2008 r. wykonane zostało ogrodzenie z czerwonej cegły i drewna, a wokół położono polbruk. W tym samym czasie przesunięto figurkę i odnowiono jej wygląd.
39. Rok 2008 zaznaczył się tym, że szeregi straży zasiliły kobiety – powstała żeńska drużyna, w której skład weszły: Czubińska Anna, Borek Beata, Rodak Joanna, Wójtowicz Alina, Olejnik Paulina, Borek Teresa, Olejnik Zofia, Niedziałkowska Agnieszka, Jabłońska Elżbieta, Jaworska Małgorzata.

Powrót