Strona domowa Sołectwa Gałdowo
 

Z przedwojennej kroniki wsi.

Dnia 2012-12-13 05:33:03

Jednym z pierwszych głosicieli wiary chrześcijańskiej na terenach dawnych Prusów był Wojciech z Pragi, który zginął 27.04.997 w Świętym Gaju. Podobny los spotkał Brunona z Querfurth wraz z 18 towarzyszami w roku 1008 w okolicach Braniewa, a Christian z Oliwy w 1215 roku dostał się do Pruskiej niewoli.
Latem 1230 roku (w wyniku decyzji Konrada Mazowieckiego o sprowadzeniu krzyżaków do Polski) z Niemiec wyruszyła wyprawa krzyżowa na tereny Prusów. Przed jej wymarszem ówczesny cesarz Fryderyk II przyrzekł mistrzowi zakonu, że otrzyma on na własność zdobytą ziemię. Mistrz zakonu oddelegował rycerza zakonu Hermanna Balk oraz 7 innych rycerzy krzyżowców i rozpoczęły się walki. Prusowie bili sie bohatersko w obronie swojej wiary i wolności. Walki trwały przez 53 lata. Zakon budował wzdłuż Wisły zamki: w Toruniu, Chełmie, Grudziądzu i Kwidzynie oraz Malborku.

A co na ten temat pisze przedwojenny kronikarz gałdowski?
Zakon zostawił Prusom w posiadaniu ziemię, ale ściągnął również z Niemiec osadników. Do powstałych miast i wsi ściągali z całych Niemiec arystokraci, kupcy, synowie rolników i rzemieślnicy. Obszar przydzielonej ziemi był dwukrotnie większy od ojcowizny na zachodzie. Lasy obfitowały w zwierzynę i drewno, które służyło do budowy domostw, a jeziora i rzeki w ryby. Przez połączenie Pomorza, Prus Nadbałtyckich i Ziemi Chełmińskiej w roku 1309, powstało państwo zakonne.
Gałdowo powstało jako wieś niemiecka z przydziałem 74 włók. Jedna włóka =60 morgów (1 ha=4 morgi pruskie). Pierwszy dokument na prawie chełmińskim pochodzi z 1312 roku, a pierwszy wójt nosił imię Johann (Jan). Na nim spoczywał obowiązek zasiedlenia wsi, za to miał prawo do własnej karczmy, na co mu przydzielono 1/2 włóki ziemi.
W roku 1401 jest wzmiankowana droga wiodąca z Jędrychowa do Gałdowa, dalej do Ząbrowa i przez Szymbark do Iławy.
Ustalono ze na budowę kościoła chłopi oddadzą po jednym korcu od włóki.
Gałdowo podlegało pod kapitułę katedralna powiatu i graniczyło z częścią należącą do zakonu z urzędem w Iławie, którą założono w 1316 roku. Obok kościoła stał zamek w którym rezydował komtur Henryk von Plauen. Stosunki z kościołem wyglądały w Gałdowie tak, jak w całym państwie zakonnym - „czyje rząd, tego religia\". Po wprowadzeniu reformacji M. Lutra , w państwie zakonnym wielki mistrz Albrecht von Hohenzollern przeszedł na protestantyzm, a 1525 roku (po hołdzie pruskim), państwo przeistoczyło się w państwo świeckie. Książę Albrecht von Hohenzollern przydzielił biskupowi Pomezanii Erhardowi von Queis urząd w Szymbarku, do którego również należało Gałdowo oraz 32 wioski. Po jego śmierci urząd objął Georg (Jerzy) von Polenz, następca i równocześnie pan i właściciel Gałdowa, a wieśniacy byli jego poddanymi, zobowiązani byli do płacenia „czynszu\" i odrabiania pańszczyzny. Gałdowo pozostawało przez kilka stuleci w posiadaniu von Polenzów. Później należało do rodu Livonius. Chłopi mieszkali w zwartej części wsi, każdy z nich miał za domem tzw. „pas ziemi\", który należał do niego i mógł go użytkować.

Jednym z pierwszych głosicieli wiary chrześcijańskiej na terenach dawnych Prusów był Wojciech z Pragi, który zginął 27.04.997 w Świętym Gaju. Podobny los spotkał Brunona z Querfurth wraz z 18 towarzyszami w roku 1008 w okolicach Braniewa, a Christian z Oliwy w 1215 roku dostał się do Pruskiej niewoli.
Latem 1230 roku (w wyniku decyzji Konrada Mazowieckiego o sprowadzeniu krzyżaków do Polski) z Niemiec wyruszyła wyprawa krzyżowa na tereny Prusów. Przed jej wymarszem ówczesny cesarz Fryderyk II przyrzekł mistrzowi zakonu, że otrzyma on na własność zdobytą ziemię. Mistrz zakonu oddelegował rycerza zakonu Hermanna Balk oraz 7 innych rycerzy krzyżowców i rozpoczęły się walki. Prusowie bili sie bohatersko w obronie swojej wiary i wolności. Walki trwały przez 53 lata. Zakon budował wzdłuż Wisły zamki: w Toruniu, Chełmie, Grudziądzu i Kwidzynie oraz Malborku.

A co na ten temat pisze przedwojenny kronikarz gałdowski?
Zakon zostawił Prusom w posiadaniu ziemię, ale ściągnął również z Niemiec osadników. Do powstałych miast i wsi ściągali z całych Niemiec arystokraci, kupcy, synowie rolników i rzemieślnicy. Obszar przydzielonej ziemi był dwukrotnie większy od ojcowizny na zachodzie. Lasy obfitowały w zwierzynę i drewno, które służyło do budowy domostw, a jeziora i rzeki w ryby. Przez połączenie Pomorza, Prus Nadbałtyckich i Ziemi Chełmińskiej w roku 1309, powstało państwo zakonne.
Gałdowo powstało jako wieś niemiecka z przydziałem 74 włók. Jedna włóka =60 morgów (1 ha=4 morgi pruskie). Pierwszy dokument na prawie chełmińskim pochodzi z 1312 roku, a pierwszy wójt nosił imię Johann (Jan). Na nim spoczywał obowiązek zasiedlenia wsi, za to miał prawo do własnej karczmy, na co mu przydzielono 1/2 włóki ziemi.
W roku 1401 jest wzmiankowana droga wiodąca z Jędrychowa do Gałdowa, dalej do Ząbrowa i przez Szymbark do Iławy.
Ustalono ze na budowę kościoła chłopi oddadzą po jednym korcu od włóki.
Gałdowo podlegało pod kapitułę katedralna powiatu i graniczyło z częścią należącą do zakonu z urzędem w Iławie, którą założono w 1316 roku. Obok kościoła stał zamek w którym rezydował komtur Henryk von Plauen. Stosunki z kościołem wyglądały w Gałdowie tak, jak w całym państwie zakonnym - „czyje rząd, tego religia\". Po wprowadzeniu reformacji M. Lutra , w państwie zakonnym wielki mistrz Albrecht von Hohenzollern przeszedł na protestantyzm, a 1525 roku (po hołdzie pruskim), państwo przeistoczyło się w państwo świeckie. Książę Albrecht von Hohenzollern przydzielił biskupowi Pomezanii Erhardowi von Queis urząd w Szymbarku, do którego również należało Gałdowo oraz 32 wioski. Po jego śmierci urząd objął Georg (Jerzy) von Polenz, następca i równocześnie pan i właściciel Gałdowa, a wieśniacy byli jego poddanymi, zobowiązani byli do płacenia „czynszu\" i odrabiania pańszczyzny. Gałdowo pozostawało przez kilka stuleci w posiadaniu von Polenzów. Później należało do rodu Livonius. Chłopi mieszkali w zwartej części wsi, każdy z nich miał za domem tzw. „pas ziemi\", który należał do niego i mógł go użytkować.

Powrót