Strona domowa Sołectwa Gałdowo
 

I znów trochę informacji zapisanych w przedwojennej kronice Gałdowa.

Dnia 2013-01-09 21:44:53

W 1821 roku reformy Steina -Hondenberga przynoszą chłopom z Gałdowa wolność. Mogą, o ile chcą, dotychczasowy kawałek ziemi nabyć, a do tego jeszcze jedną włókę. Włóki te różniły się rozmiarami: w pobliżu wsi były mniejsze niż od strony północnej w kierunku granicy z Babiętami (Babenz). Ośmiu chłopów, którzy dotychczas mieszkali we wsi, usamodzielniło się, inni przybywali z zewnątrz i nabywali gospodarstwa. Część została w majątku jako robotnicy folwarczni, gdyż brakowało im pieniędzy i odwagi na samodzielność. Część chłopów to byli wygnani (emigranci) z Salzburga (Salzburg (czes. Solnohrad; pol. hist. Solnogród[1]) – miasto w północno-zachodniej Austrii- Wikipedia) . Ziemia, którą nabyli, leżała zazwyczaj daleko od domostw we wsi. Z tego powodu zaczęto stawiać zabudowania na tej nowej ziemi, przez co obraz wsi się zmienił.
Do tych nowych posiadłości należało też gospodarstwo ostatniego burmistrza i (sołtysa) Ernsta Minza. Zabudowania powstały w 1850 roku \\\" na polu\\\". Część stojącej we wsi stodoły rozebrano i przeniesiono \\\"na zewnątrz\\\". Również sad z 25 drzewami owocowymi, z którego w 1945 jeszcze jedno drzewo jako świadek stało, założono w 1850r. Dawne zabudowania we wsi istniały jeszcze w 1945 roku i były zamieszkałe przez rodzinę Diesing. Niektórzy chłopi, którzy swoje zagrody przełożyli (przenieśli) \\\"w pole\\\", przekazali dawne domostwa dziecku, które nauczyło się jakiegoś rzemiosła, lub sprzedawali.
Po 1821 roku wolni chłopi płacili czynsz właścicielowi majątku von Livoniusowi, który posiadał jeszcze inne majątki, a swą siedzibę miał w Insterburgu. Starsi ludzie wiedzieli, że czynsz corocznie zbierał wójt z dwom ławnikami i odwoził do pana (właściciela majątku). Czas przebycia drogi trwał 8 dni.
W roku 1914 ostatni z rodu von Livonius zmarł, majątek nabył spadkobierca Edelman, sprzedał go jednak w roku 1919 właścicielowi ziemskiemu Schmidtowi. Ten natychmiast zachodnią część ziem oddał do celów osiedleńczych. Powstało15 nowych gospodarstw o średniej wielkości 12 ha. Osiedleńcy po części pochodzili z powiatu suskiego, po części z Besarabii (Besarabia - kraina historyczna położona między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy- www.zgapa.p). Teren Jachimówki przejął rolnik Friedel Dobrick, a starą Owczarnię nabył Holst. Jego następcą był Frede, a od niego posiadłość kupił rolnik Bruno Krause, który zaginął w 1945r. W 1927 folwark Jachimówka został dalej podzielony i powstało dalszych 10 gospodarstw, z których największe miało 34 ha, a najmniejsze 5 ha. W 1928 do majątku należało jedynie 300 ha, które sprzedano Eugenovi Kruber z Jawt Wielkich. Pozostała część została podzielona na 24 działki rolnicze, najmniejsza mierzyła 4 ha. Do majątku należał również las nazwany Henrykowym o powierzchni 1700 morgów i położony był w obrębie Karlshorst (Osina), Schroterswalde (Ciemny Staw) i Schwalgendorf (Siemiany). Las ten właściciel majątku Schmidt sprzedał w 1919 roku państwu. Ostatnim długoletnim leśniczym był Podgórski.
Dobra szlacheckie Gałdowo, liczące pierwotnie 800 ha ziemi uprawnej, 400ha lasu, przez osiedlanie przeszło całkowicie w ręce chłopskie. Z biegiem czasu ulepszano ulice i drogi. I tak, w okresie 1902-1905, drogę wyjazdową w kierunku drogi Kwidzyn -Kisielice -Iława rozbudowano jako szosę, ulicę w stronę Ząbrowa w 1933 /35 pokryto nawierzchnię smołową, a w 1936/37 drogę do Jachimówki wysypano żwirem.
Z ostatniej statystyki sprzed 1945 roku wynika, że Gałdowo liczyło 571 mieszkańców w 122 gospodarstwach domowych. Ogólna powierzchnia wynosiła 1261,01ha.
Chłopi uprawiali ziemię i prowadzili hodowlę zwierząt i tak u 4 większych rolników były 4 buhaje rasowe i hodowlane. Uprawiano zboża chlebowe i paszowe, ziemniaki i buraki cukrowe, na co pozwalały gleby dobrej klasy. Jako miejsce zbytu wybrano hurtownie w Iławie oraz spółdzielnie związane z rolnictwem. We wsi znajdowały się 2 gospody, jedna ze sklepem, a druga z dużą salą oraz sklep z produktami mleczarskimi, rzeźnia, 2 młyny – jeden zabytkowy pod ochroną, kuźnia, warsztat kołodziejski, rymarz, szewc, 2 krawców, 2 murarzy i kamieniarz.

Ludność :
Mieszkańcy składali się z przyjezdnych z okolic Salzburga, repatriantów z Besarabii oraz tubylców. Byli również potomkowie najdawniejszych chłopów, którzy zajmowali po nich tereny. Do nich należały, rodziny: Stelzuer, Stelzuer, Radel, Wttke, Feschke, Fischer, Etzmuq, Marohn. Niektóre gospodarstwa zmieniły nazwy lub właścicieli przez ożenek czy kupno. Ci najstarsi gospodarze zajmowali swoimi działkami północną część gminy Gałdowo. Poza nimi mieszkali tam jeszcze Schoem, Ed.Gruenberg, Herm.Sang, Gottfreb Liebert. Osiedleńcy z 1919 usytuowali się z części zachodniej, z 1927 i 1929 roku – w południowo-wschodniej.

W 1821 roku reformy Steina -Hondenberga przynoszą chłopom z Gałdowa wolność. Mogą, o ile chcą, dotychczasowy kawałek ziemi nabyć, a do tego jeszcze jedną włókę. Włóki te różniły się rozmiarami: w pobliżu wsi były mniejsze niż od strony północnej w kierunku granicy z Babiętami (Babenz). Ośmiu chłopów, którzy dotychczas mieszkali we wsi, usamodzielniło się, inni przybywali z zewnątrz i nabywali gospodarstwa. Część została w majątku jako robotnicy folwarczni, gdyż brakowało im pieniędzy i odwagi na samodzielność. Część chłopów to byli wygnani (emigranci) z Salzburga (Salzburg (czes. Solnohrad; pol. hist. Solnogród[1]) – miasto w północno-zachodniej Austrii- Wikipedia) . Ziemia, którą nabyli, leżała zazwyczaj daleko od domostw we wsi. Z tego powodu zaczęto stawiać zabudowania na tej nowej ziemi, przez co obraz wsi się zmienił.
Do tych nowych posiadłości należało też gospodarstwo ostatniego burmistrza i (sołtysa) Ernsta Minza. Zabudowania powstały w 1850 roku \\\" na polu\\\". Część stojącej we wsi stodoły rozebrano i przeniesiono \\\"na zewnątrz\\\". Również sad z 25 drzewami owocowymi, z którego w 1945 jeszcze jedno drzewo jako świadek stało, założono w 1850r. Dawne zabudowania we wsi istniały jeszcze w 1945 roku i były zamieszkałe przez rodzinę Diesing. Niektórzy chłopi, którzy swoje zagrody przełożyli (przenieśli) \\\"w pole\\\", przekazali dawne domostwa dziecku, które nauczyło się jakiegoś rzemiosła, lub sprzedawali.
Po 1821 roku wolni chłopi płacili czynsz właścicielowi majątku von Livoniusowi, który posiadał jeszcze inne majątki, a swą siedzibę miał w Insterburgu. Starsi ludzie wiedzieli, że czynsz corocznie zbierał wójt z dwom ławnikami i odwoził do pana (właściciela majątku). Czas przebycia drogi trwał 8 dni.
W roku 1914 ostatni z rodu von Livonius zmarł, majątek nabył spadkobierca Edelman, sprzedał go jednak w roku 1919 właścicielowi ziemskiemu Schmidtowi. Ten natychmiast zachodnią część ziem oddał do celów osiedleńczych. Powstało15 nowych gospodarstw o średniej wielkości 12 ha. Osiedleńcy po części pochodzili z powiatu suskiego, po części z Besarabii (Besarabia - kraina historyczna położona między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy- www.zgapa.p). Teren Jachimówki przejął rolnik Friedel Dobrick, a starą Owczarnię nabył Holst. Jego następcą był Frede, a od niego posiadłość kupił rolnik Bruno Krause, który zaginął w 1945r. W 1927 folwark Jachimówka został dalej podzielony i powstało dalszych 10 gospodarstw, z których największe miało 34 ha, a najmniejsze 5 ha. W 1928 do majątku należało jedynie 300 ha, które sprzedano Eugenovi Kruber z Jawt Wielkich. Pozostała część została podzielona na 24 działki rolnicze, najmniejsza mierzyła 4 ha. Do majątku należał również las nazwany Henrykowym o powierzchni 1700 morgów i położony był w obrębie Karlshorst (Osina), Schroterswalde (Ciemny Staw) i Schwalgendorf (Siemiany). Las ten właściciel majątku Schmidt sprzedał w 1919 roku państwu. Ostatnim długoletnim leśniczym był Podgórski.
Dobra szlacheckie Gałdowo, liczące pierwotnie 800 ha ziemi uprawnej, 400ha lasu, przez osiedlanie przeszło całkowicie w ręce chłopskie. Z biegiem czasu ulepszano ulice i drogi. I tak, w okresie 1902-1905, drogę wyjazdową w kierunku drogi Kwidzyn -Kisielice -Iława rozbudowano jako szosę, ulicę w stronę Ząbrowa w 1933 /35 pokryto nawierzchnię smołową, a w 1936/37 drogę do Jachimówki wysypano żwirem.
Z ostatniej statystyki sprzed 1945 roku wynika, że Gałdowo liczyło 571 mieszkańców w 122 gospodarstwach domowych. Ogólna powierzchnia wynosiła 1261,01ha.
Chłopi uprawiali ziemię i prowadzili hodowlę zwierząt i tak u 4 większych rolników były 4 buhaje rasowe i hodowlane. Uprawiano zboża chlebowe i paszowe, ziemniaki i buraki cukrowe, na co pozwalały gleby dobrej klasy. Jako miejsce zbytu wybrano hurtownie w Iławie oraz spółdzielnie związane z rolnictwem. We wsi znajdowały się 2 gospody, jedna ze sklepem, a druga z dużą salą oraz sklep z produktami mleczarskimi, rzeźnia, 2 młyny – jeden zabytkowy pod ochroną, kuźnia, warsztat kołodziejski, rymarz, szewc, 2 krawców, 2 murarzy i kamieniarz.

Ludność :
Mieszkańcy składali się z przyjezdnych z okolic Salzburga, repatriantów z Besarabii oraz tubylców. Byli również potomkowie najdawniejszych chłopów, którzy zajmowali po nich tereny. Do nich należały, rodziny: Stelzuer, Stelzuer, Radel, Wttke, Feschke, Fischer, Etzmuq, Marohn. Niektóre gospodarstwa zmieniły nazwy lub właścicieli przez ożenek czy kupno. Ci najstarsi gospodarze zajmowali swoimi działkami północną część gminy Gałdowo. Poza nimi mieszkali tam jeszcze Schoem, Ed.Gruenberg, Herm.Sang, Gottfreb Liebert. Osiedleńcy z 1919 usytuowali się z części zachodniej, z 1927 i 1929 roku – w południowo-wschodniej.

Powrót