Strona domowa Sołectwa Gałdowo
 

Kościół i szkoła - co na to przedwojenna kronika?

Dnia 2013-04-04 09:33:27

Przy zakładaniu wsi Gałdowo jest mowa o budowie kościoła, ale zaniechano tego. Dopiero w 1682 wieś otrzymała kościół, a do tego czasu należała do parafii Łęgowo. Do budowy kościoła materiały dostarczał Majątek, a chłopi przewozy i siłę roboczą .W1855 dobudowano wieżę dzwonniczą. Ostatnio kościół zaliczono do zabytków, w stosunku do kościoła w Łęgowie przedstawiał się skromniej, był mniejszy. Chrzcielnicę przed ucieczką wywieziono do Gdańska, był na niej napis: \"Bóg jest moją pociechą \". Ostatnim duszpasterzem był ksiądz Adalbert Gundel, zamieszkały w Łęgowie, miał pod swoją pieczą parafię Gałdowo i Łęgowo.
Na nabożeństwa w Gałdowie przybywali wierni również z Babięt i Redak. Księgi kościelne z powyższych parafii okresowo przechowywane są w kościele luterańskim w Luben przy ul. Moisling w Aller 96. Do roku 1937 stanowisko organisty było połączone ze stanowiskiem I-go nauczyciela, który mógł grać na organach. Ostatnim organistą był nauczyciel Wehrmeister. Jako wyrównanie do tego stanowiska przypisano 18 morgów ziemi kościelnej. Ziemia ta w 1937r. została odłączona - rozdział kościoła i szkoły - i odtąd organista był pracownikiem kościoła i stamtąd był wynagrodzony. Przy zasiedlaniu majątku kościół otrzymał jeszcze 16 mórg ziemi jako wyrównanie dotychczasowych dotacji z majątku. Ostatnimi członkami Rady Kościelnej byli: Erich Werth, Gustav Stelzuer, Ernst Hinz i Karl Wiechmann. Wiadomo, że Gałdowo posiadało budynek szkolny od roku 1850, nie ustalono czy i gdzie wcześniej nauczano i kto nauczał. Budynek szkolny zbudowany był ze zwykłych kamieni polnych i nie odpowiadał wymogom. Zorganizowano dodatkowe pomieszczenie klasowe w budynku folwarcznym na terenie majątku. Gmina życzyłaby sobie nową szkołę, lecz opiekun szkoły i kościoła, właściciel majątku, nie dał się do tego projektu przekonać. I tak rozpoczęcie budowy się przeciągnęło do 1929, kiedy to wieś otrzymała nową szkołę z dwoma dużymi pomieszczeniami klasowymi, kuchnią do nauki i dwoma mieszkaniami służbowymi dla nauczycieli. Klasy i mieszkania nauczycielskie zaopatrywała w wodę pompa motorowa, wyposażenie szkoły zostało wymienione, a klasy zaopatrzono w nowoczesne pomoce naukowe. I tak szkoła otrzymała radio, episkop i diaskop oraz kompletne wyposażenie kuchni szkolnej.
Nauczyciele, poza pięcioizbową częścią mieszkalną i dotychczasowym zapleczem, mieli do dyspozycji budynki gospodarcze, gdyż do uprawy było jeszcze 18 mórg ziemi szkolnej i 16 mórg przypisanych zasadniczo do stanowiska organisty. Druga część szkoły też została zaopatrzona w mieszkanie służbowe składające się z 2 pokoi, kuchni i pomieszczeń pomocniczych. Przed zmianą rozporządzeń dotyczących utrzymania nauczycieli, chłopi zaopatrywali księdza i nauczycieli w naturalia. Chodziło oprócz zboża, słomy, drewna, chleba, także o świńskie łby. O te łby czasami wybuchały sprzeczki między dostawcą i odbiorcą, np., jeżeli łeb był zbyt mały. Wielkość łba, tzn. miejsce odrąbania go od korpusu, regulowała już ugoda z 1821 roku. Tam napisano dokąd sięgają uszy.
Pierwszy udokumentowany nauczyciel nazywał się Preuq, zmarł w 1891r. Po nim nastąpił od 1891 do 1900 Brandies, który wcześniej obejmował 2. stanowisko. W czasie 1900-1913 na stanowisku pierwszego nauczyciela pracował Koslowski, po nim urzędowali Kaleschke, Mertins i jako zastępca Lupke i Hernfler.
W 1929 roku stanowisko I-go nauczyciela i organisty objął R. Wehriyeister. Na 2. stanowisku czasowo zatrudnione były kobiety, ponieważ brak było mieszkań i łatwiej było je ulokować. Były to panie Schubring, Schmidt, Pahlke, Czuprass. Ponieważ od roku 1939 było wystarczająco wolnych mieszkań służbowych, zatrudniono żonatych nauczycieli, jak Heinrich i Kirschee.
Poza szkołą powszechną istniała w tym samym budynku wiejska szkoła zawodowa dla żeńskiej i męskiej młodzieży (po ukończeniu szkoły powszechnej). Lekcje prowadzili dla dziewcząt - pani Wehrmeister, dla chłopców - pan Wehrmeister. W 1933 roku naukę w szkole przejęli nauczyciele wędrujący. W okresie wojny 1939/45 panowie Kirschke zostali powołani do wojska, toteż pani Wehrmeister przejęła nauczanie w obu klasach do końca. Początkowo otrzymała wsparcie z sąsiedniej szkoły, później pomagały jej dziewczęta ze służby pracy. Przed wojną w okresie letnim bywali na praktyce studenci ze szkoły pedagogicznej z Elbląga.
Uroczyście obchodzono zakończenie roku szkolnego na błoniach w środku wsi, było to prawdziwe święto ludowe. O dobry nastrój dbały dwie kapele, w tym jedna szkolna. Również organizowane w sali gospody uroczystości cieszyły się dużą frekwencją wśród rodziców. Między gminą a szkołą istniały dobre stosunki, które objawiły się również w ofiarności przy kształtowaniu otoczenia szkoły i boiska o wielkości około 2 morgów. Fakt, że właściciel był przewodniczącym zarządu szkolnego nie był bez znaczenia.

Przy zakładaniu wsi Gałdowo jest mowa o budowie kościoła, ale zaniechano tego. Dopiero w 1682 wieś otrzymała kościół, a do tego czasu należała do parafii Łęgowo. Do budowy kościoła materiały dostarczał Majątek, a chłopi przewozy i siłę roboczą .W1855 dobudowano wieżę dzwonniczą. Ostatnio kościół zaliczono do zabytków, w stosunku do kościoła w Łęgowie przedstawiał się skromniej, był mniejszy. Chrzcielnicę przed ucieczką wywieziono do Gdańska, był na niej napis: \"Bóg jest moją pociechą \". Ostatnim duszpasterzem był ksiądz Adalbert Gundel, zamieszkały w Łęgowie, miał pod swoją pieczą parafię Gałdowo i Łęgowo.
Na nabożeństwa w Gałdowie przybywali wierni również z Babięt i Redak. Księgi kościelne z powyższych parafii okresowo przechowywane są w kościele luterańskim w Luben przy ul. Moisling w Aller 96. Do roku 1937 stanowisko organisty było połączone ze stanowiskiem I-go nauczyciela, który mógł grać na organach. Ostatnim organistą był nauczyciel Wehrmeister. Jako wyrównanie do tego stanowiska przypisano 18 morgów ziemi kościelnej. Ziemia ta w 1937r. została odłączona - rozdział kościoła i szkoły - i odtąd organista był pracownikiem kościoła i stamtąd był wynagrodzony. Przy zasiedlaniu majątku kościół otrzymał jeszcze 16 mórg ziemi jako wyrównanie dotychczasowych dotacji z majątku. Ostatnimi członkami Rady Kościelnej byli: Erich Werth, Gustav Stelzuer, Ernst Hinz i Karl Wiechmann. Wiadomo, że Gałdowo posiadało budynek szkolny od roku 1850, nie ustalono czy i gdzie wcześniej nauczano i kto nauczał. Budynek szkolny zbudowany był ze zwykłych kamieni polnych i nie odpowiadał wymogom. Zorganizowano dodatkowe pomieszczenie klasowe w budynku folwarcznym na terenie majątku. Gmina życzyłaby sobie nową szkołę, lecz opiekun szkoły i kościoła, właściciel majątku, nie dał się do tego projektu przekonać. I tak rozpoczęcie budowy się przeciągnęło do 1929, kiedy to wieś otrzymała nową szkołę z dwoma dużymi pomieszczeniami klasowymi, kuchnią do nauki i dwoma mieszkaniami służbowymi dla nauczycieli. Klasy i mieszkania nauczycielskie zaopatrywała w wodę pompa motorowa, wyposażenie szkoły zostało wymienione, a klasy zaopatrzono w nowoczesne pomoce naukowe. I tak szkoła otrzymała radio, episkop i diaskop oraz kompletne wyposażenie kuchni szkolnej.
Nauczyciele, poza pięcioizbową częścią mieszkalną i dotychczasowym zapleczem, mieli do dyspozycji budynki gospodarcze, gdyż do uprawy było jeszcze 18 mórg ziemi szkolnej i 16 mórg przypisanych zasadniczo do stanowiska organisty. Druga część szkoły też została zaopatrzona w mieszkanie służbowe składające się z 2 pokoi, kuchni i pomieszczeń pomocniczych. Przed zmianą rozporządzeń dotyczących utrzymania nauczycieli, chłopi zaopatrywali księdza i nauczycieli w naturalia. Chodziło oprócz zboża, słomy, drewna, chleba, także o świńskie łby. O te łby czasami wybuchały sprzeczki między dostawcą i odbiorcą, np., jeżeli łeb był zbyt mały. Wielkość łba, tzn. miejsce odrąbania go od korpusu, regulowała już ugoda z 1821 roku. Tam napisano dokąd sięgają uszy.
Pierwszy udokumentowany nauczyciel nazywał się Preuq, zmarł w 1891r. Po nim nastąpił od 1891 do 1900 Brandies, który wcześniej obejmował 2. stanowisko. W czasie 1900-1913 na stanowisku pierwszego nauczyciela pracował Koslowski, po nim urzędowali Kaleschke, Mertins i jako zastępca Lupke i Hernfler.
W 1929 roku stanowisko I-go nauczyciela i organisty objął R. Wehriyeister. Na 2. stanowisku czasowo zatrudnione były kobiety, ponieważ brak było mieszkań i łatwiej było je ulokować. Były to panie Schubring, Schmidt, Pahlke, Czuprass. Ponieważ od roku 1939 było wystarczająco wolnych mieszkań służbowych, zatrudniono żonatych nauczycieli, jak Heinrich i Kirschee.
Poza szkołą powszechną istniała w tym samym budynku wiejska szkoła zawodowa dla żeńskiej i męskiej młodzieży (po ukończeniu szkoły powszechnej). Lekcje prowadzili dla dziewcząt - pani Wehrmeister, dla chłopców - pan Wehrmeister. W 1933 roku naukę w szkole przejęli nauczyciele wędrujący. W okresie wojny 1939/45 panowie Kirschke zostali powołani do wojska, toteż pani Wehrmeister przejęła nauczanie w obu klasach do końca. Początkowo otrzymała wsparcie z sąsiedniej szkoły, później pomagały jej dziewczęta ze służby pracy. Przed wojną w okresie letnim bywali na praktyce studenci ze szkoły pedagogicznej z Elbląga.
Uroczyście obchodzono zakończenie roku szkolnego na błoniach w środku wsi, było to prawdziwe święto ludowe. O dobry nastrój dbały dwie kapele, w tym jedna szkolna. Również organizowane w sali gospody uroczystości cieszyły się dużą frekwencją wśród rodziców. Między gminą a szkołą istniały dobre stosunki, które objawiły się również w ofiarności przy kształtowaniu otoczenia szkoły i boiska o wielkości około 2 morgów. Fakt, że właściciel był przewodniczącym zarządu szkolnego nie był bez znaczenia.

Powrót